Schrijfplankje oudst bewaarde geschreven tekst
  terug

Tolsumer schrijfplankje

24-4-2009

Op het Romeinse schrijfplankje uit de collectie van het Fries Museum in Leeuwarden is de oudst bewaarde geschreven tekst van Nederland te lezen. De tekst is opgesteld op 23 februari 29 na Christus. Deze exacte datering is een van de belangrijke onthullingen van een nieuw geavanceerd onderzoek dat op initiatief van Tresoar en het Fries Museum is uitgevoerd aan de Universiteit van Oxford in Engeland. Bovendien heeft het onderzoek een compleet nieuwe tekstlezing aan het licht gebracht, waardoor het mysterie van het schrijfplankje eindelijk is opgelost.

Onder leiding van de Engelse wetenschappers prof. A.K. Bowman en dr. R. Tomlin van de Universiteit van Oxford en prof. K.A. Worp van het Papyrologisch Instituut van de Universiteit van Leiden - experts op het gebied van ancient documents - is de Latijnse tekst op het houten schrijfplankje opnieuw onderzocht. Met behulp van speciaal ontwikkelde computersoftware zijn zoveel mogelijk krassen en inkepingen op het plankje zichtbaar gemaakt en gescheiden van houtnerf en viezigheid. Op die manier kon de tekst ontcijferd worden.

Nieuwe lezing schrijfplankje
Het Romeinse schrijfplankje is in 1914 gevonden in een terp bij Tolsum bij Franeker in Friesland. De tekst die oorspronkelijk met een scherpe pen in schrijfwas is geschreven, is door de was heen ook in het hout gedrukt en daardoor nog steeds zichtbaar. Naar aanleiding van onderzoek in 1917 werd lange tijd aangenomen dat de tekst ging over de verkoop van een koe tussen een lokale bewoner en een Romein. In de loop der jaren groeiden de twijfels over de juistheid van de vertaling van de Latijnse tekst. Dat vormde de aanleiding tot een nieuwe bestudering met verfijndere technieken. Het recente onderzoek in Oxford toont een nieuwe en compleet andere lezing van het schrijfplankje. Aangetoond is dat de tekst op het plankje een schuldverklaring is tussen een slaaf Carus (schuldeiser) en een onbekende schuldenaar. Tegelijk met de precieze datering levert de tekst ook de oudst bekende vermelding van een Bataafse soldaat op. ‘De nieuwe tekst is voor de beschavingsgeschiedenis van Nederland een belangrijke tekst’, aldus prof. dr. K.A. Worp. De onderzoekers publiceren hun resultaten in het gezaghebbende wetenschappelijk tijdschrift Journal of Roman Studies dat in de tweede helft van 2009 verschijnt.

Schrijfplankje op reis
Op het symposium Het geheim van Tolsum - op vrijdag 24 april in Tresoar - presenteerden en bediscussiëerden wetenschappers uit Engeland en Nederland de uikomsten van het nieuwe onderzoek van het schrijfplankje.
Na het symposium is het schrijfplankje van 25 april tot en met 10 mei te zien in het Fries Museum.

Vervolgens gaat het plankje op reis en is achtereenvolgens te zien in:

Tresoar van 11 t/m 16 mei in Leeuwarden
Museum Het Valkhof in Nijmegen van 19 t/m 24 mei
Allard Pierson Museum in Amsterdam van 25 mei t.m 7 juni
  terug